11 listopada obchodzone jest Święto Niepodległości upamiętniające wydarzenia z 1918 r., gdy II RP odzyskała suwerenność polityczną. A czy rzeczywiście w ten dzień, a czy ówcześni nie przedstawiali innych wydarzeń, jako momentu symbolicznego odzyskania niepodległości?

Oczywiście 11 listopada 1918 r., czyli moment zawieszenia broni na froncie zachodnim, przekazanie władzy wojskowej przez Radę Regencyjną Józefowi Piłsudskiemu oraz wyzwolenie Warszawy oraz szeregu miast i wsi w centralnej Polsce jest tylko symbolem, albowiem już 30 października Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego objęła władzę nad polską częścią Śląska Cieszyńskiego, a 31 października wolny był Kraków, a w nocy z 31 października na 1 listopada rozpoczęły się polsko-ukraińskie walki o Lwów, potem przyszły kolejne wydarzenia kształtujące II Rzeczpospolitą. Ostatnim akordem było zatwierdzanie wschodniej granicy Polski na forum międzynarodowym 14 marca 1923 r. przez Radę Ambasadorów. Nadal trwał spór z Czechosłowacją o Jaworzynę zakończony dopiero 5 września 1924 r.

Chronologicznie najwcześniejszym dniem miał być 16 sierpnia 1914, gdy w Krakowie powstał Naczelny Komitet Narodowy – instytucja która w zamyśle miała być najwyższą władzą wojskową, polityczną i skarbową Polaków w Galicji. Kolejną propozycją było postawianie Krzyża Romualda Traugutta w Warszawie (5 sierpnia 1916 r.). Obie propozycje nie miały jednak większego poparcia.

Inne zgłaszane daty wiążą się z wydarzeniami stricte politycznymi inspirowanymi działalnością okupantów: niemieckiego i austriackiego, którzy chcą zdobyć poparcie Polaków poszli na pewne ustępstwa. Tym samym wysuwano następujące wydarzenia: 5 listopada 1916 r. – ogłoszenie aktu powołującego do życia Królestwo Polskie będące w łączności z obu sprzymierzonemi mocarstwami; 15 stycznia 1917 r. – rozpoczęcie działalności Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego; 15 września 1917 r. – uroczysta intronizacja Rady Regencyjnej, mającej sparować władzę w imieniu przyszłego króla; 12 października 1918 r. – przejęcie przez Radę Regencyjną władzy nad wojskiem czy 23 października 1918 r. – utworzenie rządu Józefa Świerzyńskiego – kolejnego gabinetu utworzonego przez Radę Regencyjną, ale pierwszego bez porozumienia z okupantami.

Kolejne zgłaszane propozycje wiązały się z ważnymi wydarzeniami z polityki polskiej i jedna z nich z europejskiej a właściwie światowej. A więc wskazywano na 7 listopada 1918 r. – utworzenie Tymczasowego Rządu Republiki Polskiej w Lublinie; 14 listopada 1918 r. – rozwiązanie Rady Regencyjnej; 16 listopada 1918 r. – nota dyplomatyczna do państw zachodnich informująca o istnieniu Państwa Polskiego Niepodległego czy 22 listopada 1918 r. – mianowanie J. Piłsudskiego Tymczasowym Naczelnikiem Państwa. Trzy kolejne daty wiązały się z polskim parlamentaryzmem, a więc: 28 listopada 1919 r. – wydanie dekretu o ordynacji wyborczej w wyborach do Sejmu Ustawodawczego; 9 lutego 1919 r. – dzień otwarcia Sejmu Ustawodawczego (wówczas odbyła się tylko uroczysta Msza Święta) i 20 lutego 1919 r. – uchwalenie Małej Konstytucji. Ostatnią chronologicznie propozycją było podpisanie traktatu wersalskiego 28 czerwca 1919 r.

Spośród tych propozycji jedne miały większe, a drugie mniejsze znaczenie. Prawa strona sceny politycznej skłaniała się początkowo ku 11 listopadowi, ale jako dacie klęski Niemiec, a także podnoszono fakt, że w dniu tym wyzwolono Warszawę i 28 czerwcowi. Socjaliści i ludowcy widzieli początek polskiej niepodległości 7 listopada, gdy w manifeście rządu lubelskiego padły słowa: Polski robotniku i chłopie! Musisz w swoje ręce ująć władze w Polsce (…). Obóz belwederski (zwolennicy Piłsudskiego) w 1919 r. obchodził święto 9 listopada, gdyż była to niedziela, w 1920 r. świętowano 14 listopada, ale wraz z upływem czasu zwracano się ku 11 listopada.

Już po zamachu majowym 8 listopada 1926 r. J. Piłsudski ustanowił ten dzień świętem państwowym, ale niskiej rangi aktem prawnym – okólnikiem wewnętrznym. Data ta była wybrana przez J. Piłsudskiego, gdyż jak stwierdzał to Maciej Rataj – chciał on narzucić przekonanie, że: Polska od niego się zaczęła i na nim stoi. Dopiero w 1937 r., gdy obóz sanacyjny miał pełnię władzy w parlamencie ustawą ogłoszono, że: Dzień 11 listopada, jako rocznica odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego i jako dzień po wsze czasy związany z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego, zwycięskiego Wodza Narodu w walkach o wolność Ojczyzny – jest uroczystym Świętem Niepodległości.

Także w III RP powrócono do tradycji przedwojennego świętowania 11 listopada. Jest to data symboliczna, bowiem o niezagrożoną niepodległość trzeba było się jeszcze bić prawie dwa lata, a sierpień 1920 r. pokazał że możliwe było powtórzenie katastrofy z 1795 r.

Dr inż. Michał Michalski

Show Buttons
Hide Buttons

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego © 2019

100lat.lodzkie.pl