W nocy z 25 na 26 lipca 1944 roku pod Tarnowem wylądował amerykański samolot transportowy “Dakota”, przybyły z lotniska w Brindisi w ramach operacji Most III.  Na pokładzie znajdowali się kurierzy Polskiego Państwa Podziemnego, m.in. Jan Nowak (Jan Nowak – Jeziorański). Z powrotem maszyna miała zabrać elementy niemieckiej rakiety dalekiego zasięgu V-2, które Armia Krajowa zebrała w okolicy podlaskiej wsi Sarnaki. Prócz tego niezwykle cennego dla aliantów ładunku, do Dakoty wsiedli m.in. Józef Retinger, Tadeusz Chciuk – Celt i Tomasz Arciszewski. Ten ostatni był przewodniczącym PPS Wolność – Równość – Niepodległość.  W Londynie czekał na niego Władysław Raczkiewicz, prezydent Rzeczypospolitej na uchodźstwie.

Następca

Raczkiewicz desygnował Arciszewskiego na swojego zastępcę (i następcę w wypadku śmierci prezydenta) w dniu 7 sierpnia 1944 roku. W londyńskich gabinetach był to niezwykle gorący okres – w Warszawie od tygodnia trwało powstanie.   Polskim politykom nie udało się wymóc na aliantach pomocy dla walczącej stolicy. Upadek powstania spowodował lawinę krytyki w stronę premiera Stanisława Mikołajczyka.  Arciszewski nie należał do wyjątków, związał się także z opozycją w Rządzie Emigracyjnym, która stawała się coraz mocniejsza.  Mikołajczyk ustąpił 24 listopada 1944 roku. Prezydent Raczkiewicz na Prezesa Rady Ministrów desygnował swojego przyszłego następcę. Nowo mianowany premier Tomasz Arciszewski miał przed sobą misję praktycznie niemożliwą do wykonania.

Premier

Arciszewski znał ustalenia z konferencji w Teheranie, dotyczące podziału stref wpływów w Europie. Był ich gorącym przeciwnikiem, nie zamierzał oddawać Kresów Związkowi Radzieckiemu. Jednocześnie zdawał sobie sprawę z polityki aliantów, szczególnie Stanów Zjednoczonych. Wiedział, że jakakolwiek agresywne działania w stosunku do ZSRR zostaną negatywnie odebrane w Londynie i Waszyngtonie. Nie mając wyboru, przyjął postawę dialogu i negocjacji.

Taka taktyka nie przyniosła Arciszewskiemu rezultatów. Władze brytyjskie ignorowały utworzony jego gabinet, w sprawach polskich kontaktując się ze Stanisławem Mikołajczykiem. Gdy w lutym 1945 roku Arciszewski stanowczo zaprotestował przeciwko postanowieniom konferencji w Jałcie, jego praca na rzecz Polski była skazana na porażkę. Niecałe pół roku później za zgodą aliantów i Związku Radzieckiego powstał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej. Wówczas Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wycofały swoje poparcie dla Rządu Emigracyjnego i premiera Tomasza Arciszewskiego. Polska została definitywnie oddana w sowiecką strefę wpływów.  Tomasz Arciszewski nie zgadzał się decyzjami Wielkiej Trójki i protestował przeciwko TRJN. Ostatecznie w 1947 roku odebrano mu funkcję zastępcy Prezydenta. Pozbawiono go tym samym prezydentury, gdyż niedługo później zmarł Władysław Raczkiewicz. Dla Arciszewskiego był to koniec działalności we władzach emigracyjnych, które straciły znaczenie na arenie międzynarodowej. Na początku lipca 1947 roku zrezygnował z funkcji premiera.

Opozycjonista

Nie oznaczało to, że Tomasz Arciszewski zrezygnował z polityki. Tym bardziej, że jego odwołanie ze stanowiska zastępcy prezydenta spowodowało oburzenie w macierzystym ugrupowaniu Arciszewskiego. W 1949 roku Polska Partia Socjalistyczna, Stronnictwo Narodowe i PSL “Odłam Jedności Narodowej” powołali Radę Polityczną. Była rodzajem forum na kształt parlamentu i jej misję można skrócić w dwóch celach: odzyskanie niepodległości przez Polskę w granicach sprzed 1939 roku wraz z Prusami Wschodnimi i ziemiami niemieckimi do linii Odry i Nysy Łużyckiej oraz działalność opozycyjna wobec prezydenta Augusta Zaleskiego.  Ponieważ taki rozłam wśród polskiej emigracji politycznej nie służył sprawom kraju, obie strony szukały rozwiązania impasu. Udało się dopiero po 5 latach, gdy został podpisany Akt zjednoczenia narodowego. Było jednak pozorne, bowiem Arciszewski jeszcze w tym samym 1954 roku wraz z Edwardem Raczyńskim i Władysławem Andersem założył Radę Trzech.  Rada była wynikiem odmowy prezydenta Zaleskiego do ustąpienia z urzędu po 7 latach prezydentury.  Arciszewski w jej składzie działał tylko kilka miesięcy. Zmarł w listopadzie 1955 roku w Londynie.

Sierzchowy

Tomasz Arciszewski wsiadając w 1944 roku do alianckiej Dakoty nie spodziewał się, że nigdy nie ujrzy rodzinnej wsi Sierzchowy, położonej w okolicach Rawy Mazowieckiej. Urodził się w niej w rodzinie powstańca styczniowego w dniu 4 listopada 1877 roku.

 

Łukasz Śwituniak

Show Buttons
Hide Buttons

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego © 2019

100lat.lodzkie.pl